INTERESSANT  
Steun aan Amadou en Hicham
​Het feit dat de hele klas solidair is, betekent erg veel voor hen. Ze weten dat ze bij nieuwe voorvallen bij hun medeleerlingen terecht kunnen.

Een signaal voor de hele school
Door te weigeren met het spel mee te doen en het gesprek met de plegers, krijgt de hele school de boodschap dat racisme niet getolereerd wordt.

​Andere leerlingen en leerkrachten krijgen inspiratie over hoe ze kunnen tussenkomen bij racisme.

​KAN EVENTUEEL OOK 
Impact op de plegers
Tijdens het gesprek zou de leerkracht met een bondgenotenstrategie of de no-blame-methodiek aan de slag kunnen gaan.

Structureel racisme aanpakken
De klasleerkracht kan dit voorval aanwenden om met de directie en de andere leerkrachten in gesprek te gaan over hoe de school racisme preventief kan aanpakken, via duidelijke procedures en regels.

KAN EVENTUEEL OOK
Impact op de loketbediende
​Vanuit verbindende communicatie iets meer erkenning geven voor de frustratie die achter deze ongepaste reactie schuilt, zorgt er mogelijk voor dat de loketbediende op langere termijn minder heftig zal reageren. Bijvoorbeeld als volgt:

"Mevrouw, ik kan me inbeelden dat het niet simpel is dat sommige mensen die hier langskomen weinig of geen Nederlands spreken. Tegelijk raakt de manier waarop u net reageerde me persoonlijk. U ging ervan uit dat..."

INTERESSANT
Zelfzorg
Zelfzorg: door rustig te reageren escaleerde de situatie niet.

Impact op de vrouw
Wellicht volstaat Faiza’s reactie om haar te doen beseffen dat ze een vooroordeel had.  ​

KAN EVENTUEEL OOK
Impact op de vrouw
Het effect van gedrag benoemen leidt vaak tot meer empathie. “Weet u, dit gebeurt wel vaker met mij en het is pijnlijk voor mij. Kunt u daarop letten?”

Zelfzorg en impact op de vrouw
Rustig blijven is geen must. Boosheid tonen zonder zich daarvoor te hoeven verantwoorden, kan opluchten. Een boosheid die niet over de rooie gaat of de andere kleineert, kan ook aan het denken zetten, zeker als men uitlegt waarom dit zo pijnlijk is. ​

KAN EVENTUEEL OOK
Impact op de klant en andere aanwezigen
Zeggen wat die racistische opmerking met je doet. 
​
Impact op de klant en andere aanwezigen
​De kapper zou kunnen tussenkomen door te zeggen dat zulke opmerkingen niet in zijn zaak gezegd mogen worden. ​​​

​​INTERESSANT
Steun voor Sarah 
Haar vriend neemt de situatie ernstig. 

Impact op de man en andere aanwezigen 
Mogelijk beseffen de man en andere aanwezigen dat hij te ver is gegaan. 

​​KAN EVENTUEEL OOK
Zelfzorg en impact op de man
Sarah zou graag als volgt gereageerd hebben: “Je kan zo eentje in de zoo gaan halen, daar zit het er vol van. Neem het vliegtuig en ga daar naar de eerste zoo, en pak er zo eentje.” Iets doen met een situatie kan Sarah opluchten. Door humor beseft de man mogelijks dat hij over de schreef ging.

Impact op de man
Sarah’s vriend (of andere mensen die dit hoorden) had de man kunnen aanspreken met:  "Meen je dit nu?! Dit vind ik niet kunnen, dit kwetst me persoonlijk."
​Zeggen wat iets met je doet heeft veel impact .

​Impact op de man
"Ik schrik toch van wat je nu zegt. Wat bedoel je precies?" En van daaruit in bondgenoten-dialoog treden.

INTERESSANT
Steun aan de speler
De spelers van beide ploegen en de UEFA tonen hem dat ze de situatie ernstig nemen.

Structurelere impact
Door de vierde ref te schorsen, geeft de UEFA aan iedereen het signaal dat ze racistische voorvallen niet pikt en ook sancties voorziet. ​

INTERESSANT
Zelfzorg
De speler onderneemt iets, dit geeft hem meer vat op de situatie en zorgt voor steun van anderen. 

Steun aan de speler
Zowel de medespelers als de clubverantwoordelijke nemen de situatie ernstig. De clubverantwoordelijke beseft ook dat dit voorval niet het enige voorval is dat de speler meemaakte.  
​
Paul Beloy, een ex-voetballer: “Die speler heeft ongetwijfeld zaken meegemaakt, waar niemand iets van weet, die maken dat het gedrag van de supporter zo sterk binnenkwam. Het is goed om daar diep naar te luisteren."

​Structurelere impact
Door de scheidsrechter erover aan te spreken, stijgt de kans dat dit in het wedstrijdverslag komt. Daardoor kan de situatie gemakkelijker aangepakt worden. Het is ook een signaal voor de voetbalbond dat ze racisme in het voetbal moeten stoppen. ​

KAN EVENTUEEL OOK
Zelfzorg

• Als de speler voelt dat het gedrag van de supporter hem kwetst of zal kwetsen als dit nog even doorgaat, kan hij de scheidsrechter en medespelers erover aanspreken. 

• Na de match kan de speler erover praten met mensen die hij vertrouwt.

​
​Steun voor de speler
De andere spelers die dit horen zouden de scheidsrechter kunnen aanspreken, of zelfs de wedstrijd (tijdelijk) kunnen staken. 

Structurele impact

• De scheidsrechter erover aanspreken en erop aandringen dat dit in het wedstrijdverslag opgenomen wordt.  
• Voetbal Vlaanderen en de Koninklijke Belgische Voetbalbond zouden de stewards, scheidsrechters, trainers… vorming kunnen geven om op te treden bij racistische spreekkoren, met een sanctie voor de overtreders (boete, verplichte vorming, werkstraf, tijdelijk of definitief stadionverbod...). ​

INTERESSANT
Zelfzorg 
Kyona laat zich niet zomaar doen, ze doet iets. Dit helpt om de ervaring te verwerken. ​

Impact op de bakker en de andere aanwezigen
Kyona geeft een duidelijk signaal dat er iets niet klopt. Zo wordt racisme niet genormaliseerd. ​
Zie grenzen stellen​

​KAN EVENTUEEL OOK
Zelfzorg
Kyona had andere aanwezigen kunnen aanspreken met: "Heeft u gezien wat hier gebeurd is?" Zo krijgt ze mogelijk steun. 

Structurele impact 
Kyona had eventueel het brood kunnen kopen en een betaalbewijs vragen. Daarna zou ze een vriend naar dezelfde bakker kunnen sturen om hetzelfde brood te kopen. Op die basis kan ze naar Unia gaan. ​

Steun voor Kyona
Andere aanwezigen hadden kunnen tussenkomen: "Meneer, ik zag wat hier gebeurde, en ik zie de vorige klant 2 euro betalen voor hetzelfde brood. Dit kan toch niet?".​

KAN EVENTUEEL OOK
Steun aan de dames
Mieke had ook kunnen kiezen  

• voor een afleidingsmanoeuvre, om de situatie tot rust te laten komen. Bijvoorbeeld door de dames aan te spreken: “Excuseer, weten jullie waar ik de rekken met sportschoenen kan vinden?” 
• om kort en krachtig tussen te komen, zonder veel debat: “Wat hier gebeurt is niet oké. Dit moet stoppen

​​Zie tussenkomen als omstaander

INTERESSANT
​Impact op Ludmilla
Ze voelt zich gesterkt door de reactie van de klas die het voor haar opneemt.

Impact op Jan
Doordat een klasgenoot reageert, voelt hij dat zijn opmerking niet zomaar getolereerd wordt. 

Impact op de andere klasgenoten
De tussenkomst van de klasgenoot dat dit echt niet kan, zorgt ervoor dat andere klasgenoten ook inzien dat er een grens is overschreden. Zo kunnen andere leerlingen bijspringen. ​​

KAN EVENTUEEL OOK
Impact op de groep
De leerkracht had eventueel ook kunnen tussenkomen. Ze had kunnen aangeven dat die niet hoort of de tijd nemen om dit te bespreken, aangezien zij in deze context een machtspositie bekleedt.

Ze zou ook een sanctie voor de leerling kunnen voorzien. Dit is een duidelijk signaal voor de hele klas. Tegelijk zou ze Ludmilla en Jan kunnen samenbrengen, zodat Ludmilla kan zeggen wat dit met haar deed. Jan kan zijn kant van he verhaal vertellen en zijn excuses aanbieden. Dit vergroot de kans dat Jan dergelijke uitspraken voortaan vermijdt. 

Steun aan Ludmilla
Men had meer aandacht aan haar kunnen geven en haar gevoel hierbij. 

Impact op  de omstaanders
De leerkracht had kunnen kiezen om ondanks de bel wat langer te blijven zitten om dit in dialoog verder uit te praten. ​

KAN EVENTUEEL OOK
Structureel
Er kan discreet met de school gesproken worden om te bekijken welk antiracismebeleid er is en hoe het in de praktijk wordt gebracht. Het is ook goed om de directie op zijn minst op haar verantwoordelijkheid te wijzen.

Zelfzorg
Graciela zou thuis en aan een vriend(in) kunnen vertellen wat er op school gebeurt. Zo krijgt ze mogelijk steun.
​
Steun voor Graciela
Als ze weten wat er gaande is, kunnen de ouders de leerkracht in vertrouwen erover aanspreken. Daarna kunnen ze samen met Graciela bekijken wat er kan gedaan worden. 

Preventief
Ouders van kinderen die een migratiegeschiedenis hebben, kunnen van jongs af aan met hun kinderen over racisme spreken. Zo zijn kinderen beter voorbereid op voorvallen. Bij jonge kinderen hoeft het woord racisme nog niet te vallen: “Soms kan het gebeuren dat mensen zich raar gedragen tegenover je, omwille van je huidskleur/afkomst. Je kunt daar altijd over bij ons terecht.”

KAN EVENTUEEL OOK
​Steun voor Abdulaye
Vragen of hij al andere racistische ervaringen had, en wat hij daarmee doet. Als zou blijken dat hij dit altijd negeert, kan het goed zijn om daarover in gesprek te gaan. Even negeren is soms nodig, maar als dit altijd gebeurt, stapelen kwetsuren zich op. 

​Impact op de andere leerlingen
Onrechtstreeks – dus zonder een verwijzing naar de ervaring van  Abdulaye – een klasgesprek starten over racisme, woordgebruik, bijnamen die jongeren elkaar geven en die soms pijnlijk zijn en over groepsdruk. ​

​INTERESSANT
Zelfzorg en steun aan de vrienden
Door te reageren is het gemakkelijker om de ervaring te verwerken.
​Humor vermindert het risico op een heftige tegenreactie.

​Impact op de man
De humor brengt hem er mogelijk toe te begrijpen dat hij iets verkeerd deed.

INTERESSANT
Zelfzorg
Er soms niet op ingaan is nodig, aangezien het zo vaak gebeurt. De andere twee reacties kunnen opluchten.

Impact op de persoon die het zegt
​De kwinkslag over frietjes vergroot misschien het besef dat de uitspraak niet gepast was. ​​

​KAN EVENTUEEL OOK
​Impact op de persoon die het zegt
Even uitleggen waarom dit niet als compliment ervaren wordt. Het kan daarbij helpen om erop te wijzen dat de persoon dit misschien één keer zegt, en goed bedoelt, maar dat Jinte dit zo vaak hoort dat het bijzonder lastig wordt. ​

INTERESSANT
​Steun voor Sarah
Sarah voelt dat er mensen voor haar klaarstaan. Vaak komt er echter geen enkele reactie van omstaanders, dit is pijnlijk.

Impact op de klasgenoot
De klasgenoot wordt aan het denken gezet. ​